Ministerstwo Rozwoju i Technologii poinformowało w komunikacie, że w dniu 7 stycznia 2026 roku wchodzi w życie większość znowelizowanych przepisów Prawa budowlanego oraz niektórych innych ustaw.
Nowelizacja ustawy z dnia 4 grudnia 2025 roku o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1847) ma na celu gruntowne uproszczenie procedur związanych z procesem budowlanym oraz zmniejszenie obciążeń formalnych i finansowych po stronie inwestorów. Zmiany obejmują zarówno inwestycje prywatne, jak i publiczne – ustawodawca podkreśla, że ich efektem ma być szybsza realizacja robót, większa elastyczność przepisów oraz lepsze dostosowanie prawa do praktyki inwestycyjnej.
Kluczowym kierunkiem reformy jest poszerzenie katalogu robót, które można realizować bez pozwolenia na budowę, a w części przypadków nawet bez konieczności dokonywania zgłoszenia. W praktyce oznacza to, że w przypadku wielu mniejszych przedsięwzięć odpowiedzialność za zgodność inwestycji z prawem spoczywa w większym stopniu na inwestorze.
Nowelizacja wprowadza grupę obiektów i robót, które mogą być realizowane całkowicie bez udziału organów administracji, m.in.:
- niewielkich obiektów sportowych przy szkołach (np. trybuny, zadaszenia, szatnie) w ściśle określonych limitach wymiarowych i ilościowych,
- małych basenów oraz oczek wodnych — zarówno na terenach rodzinnych ogrodów działkowych, jak i przy domach jednorodzinnych,
- wolnostojących masztów do 7 m,
- drobnych konstrukcji oporowych i małych zbiorników na wody opadowe,
- niewielkich urządzeń wiatrowych w formie mikroinstalacji.
Rozwiązanie to ma odciążyć urzędy oraz umożliwić szybkie wykonywanie drobnych inwestycji użytkowych, w szczególności rekreacyjnych i przydomowych.
Druga duża grupa zmian polega na rozszerzeniu katalogu inwestycji, które co prawda nie wymagają pozwolenia na budowę, jednak nadal podlegają procedurze zgłoszenia. W wielu przypadkach zgłoszenie musi być uzupełnione projektem zagospodarowania terenu oraz projektem architektoniczno-budowlanym.Dotyczy to m.in.:
- wolnostojących budynków użyteczności publicznej do 200 m²,
- przydomowych budowli ochronnych (służących zapewnieniu schronienia),
- kontenerów telekomunikacyjnych,
- urządzeń i masztów wiatrowych o większej wysokości,
- zbiorników retencyjnych o podwyższonej pojemności,
- kolumbariów, przepustów, wylotów do cieków,
- tarasów przydomowych większych niż 35 m² (mniejsze całkowicie bez formalności).
Procedura zgłoszenia opiera się na zasadzie „milczącej zgody”, oznacza to, ze jeżeli organ w ciągu 21 dni nie wniesie sprzeciwu, inwestor może przystąpić do robót. Rozwiązanie to ma przyspieszyć proces inwestycyjny, zachowując jednocześnie możliwość reakcji administracji w przypadkach wątpliwych lub konfliktowych.
Istotną kwestią jest wprowadzenie mechanizmu określanego jako „żółta kartka”. Zamiast natychmiastowego wszczynania postępowania w sprawie samowoli lub wydania decyzji o wstrzymaniu prowadzonych robót, organ nadzoru będzie mógł:
- wydać ostrzeżenie,
- zobowiązać inwestora do przywrócenia budowy do zgodności z dokumentacją.
Istotne jest to, że roboty nie będą musiały być wstrzymywane. To nowe rozwiązanie ma charakter edukacyjno-naprawczy i ogranicza ryzyko paraliżu inwestycji przy uchybieniach o charakterze wykonawczym.
Nowelizacja rozszerza możliwość stosowania uproszczonego postępowania legalizacyjnego wobec obiektów istniejących od co najmniej 10 lat. Ma to ułatwić porządkowanie stanu prawnego starszej zabudowy, szczególnie tam, gdzie dokumentacja zaginęła lub była prowadzona w odmiennych standardach niż współcześnie.
Wprowadzone przepisy wydłużają do dnia 31 grudnia 2031 roku obowiązek prowadzenia:
- elektronicznego dziennika budowy,
- elektronicznej książki obiektu budowlanego,
co daje inwestorom, właścicielom i zarządcom więcej czasu na dostosowanie procedur oraz narzędzi do cyfrowego obiegu dokumentacji.
Choć większość regulacji zaczyna obowiązywać w dniu 7 stycznia 2026 roku, wyjątkami są:
- z dniem ogłoszenia tzn. 23 grudnia 2025 roku, lecz z mocą od dnia 22 października 2025 roku wszedł w życie art. 5 nowelizacji dotyczący obiektów tymczasowych na terenach popowodziowych,
- od dnia 1 stycznia 2026 roku wszedł w życie art. 1 pkt 10 lit. b oraz pkt 11 i 12 lit. a nowelizacji, dotyczący uwzględniania w procesie budowlanym obowiązków wynikających z art. 93-95 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 rokuo ochronie ludności i obronie cywilnejwprowadzono obowiązki związane z ochroną ludności i schronieniem w wybranych obiektach,
- od dnia 20 września 2026 roku wejdzie w życie art. 1 pkt 1 lit. a i c oraz pkt 3 omawianej nowelizacji, jest to dzień planowanego wejścia w życie nowego rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Reforma wzmacnia zasadę „mniej biurokracji a więcej odpowiedzialności inwestora”, w związku z czym zmiany koncentrują się na:
- usprawnieniu drobnych i typowych inwestycji,
- zwiększeniu elastyczności nadzoru,
- ułatwieniu legalizacji starych obiektów,
- stopniowej cyfryzacji dokumentacji budowlanej.
Jednocześnie zachowano możliwość kontroli tam, gdzie istnieje większe ryzyko oddziaływania inwestycji na otoczenie.
Poniżej przedstawiamy dwie tabele obrazujące zmiany z podziałem na:
- inwestycje bez formalności – bez zgłoszenia i bez pozwolenia;
- inwestycje na zgłoszenie – bez pozwolenia na budowę.
Inwestycje bez formalności – bez zgłoszenia i bez pozwolenia
| Rodzaj inwestycji | Warunki / ograniczenia |
| Obiekty sportowe przy boiskach (szatnie, zadaszenia, trybuny itp.) | do 25 m², do 3 m wysokości; limit: max 5 obiektów / 10 000 m² działki |
| Baseny i oczka wodne w ROD | baseny do 15 m², oczka do 10 m², głębokość do 1 m |
| Baseny i oczka wodne przy domach jednorodzinnych i budynkach rekreacji indywidualnej | do 50 m² |
| Maszty wolnostojące | do 7 m (m.in. flagowe, monitoring, radiokomunikacja – poza terenami objętymi planem generalnym lotniska) |
| Konstrukcje oporowe | do 0,8 m wysokości |
| Zbiorniki na wody opadowe / roztopowe | łączna pojemność do 5 m³ |
| Małe urządzenia wiatrowe na obiekcie (mikroinstalacje) | maszt + urządzenie do 3 m wysokości |
| Przydomowe tarasy naziemne | do 35 m² (w tym zadaszenia z dachem do 35 m²) |
Inwestycje „na zgłoszenie” – bez pozwolenia na budowę
| Rodzaj inwestycji | Wymagania / dokumenty |
| Budynki użyteczności publicznej (wolnostojące) | do 200 m², do 2 kondygnacji, obszar oddziaływania na tej samej działce – zgłoszenie + projekt |
| Przydomowe budowle ochronne | do 35 m² – zgłoszenie + projekt |
| Kontenery telekomunikacyjne | do 35 m² – zgłoszenie + projekt |
| Urządzenia wiatrowe na obiekcie | wysokość 3–12 m – zgłoszenie + projekt arch.-bud. i techniczny |
| Zbiorniki na wody opadowe / roztopowe | 5–15 m³ – standardowe zgłoszenie |
| Zbiorniki na wody opadowe / roztopowe dla rolnictwa | 5–30 m³ – standardowe zgłoszenie |
| Kolumbaria na cmentarzu | do 15 m² i do 3 m wysokości – zgłoszenie |
| Przepusty | długość do 20 m, przekrój 0,85–3 m² -zgłoszenie |
| Wyloty do cieków naturalnych | zgłoszenie |
| Wieże / maszty systemu RMR (kolej) | na obszarze kolejowym – zgłoszenie |
| Przydomowe tarasy naziemne | powyżej 35 m² (także zadaszone z dachem do 50 m²) – zgłoszenie |