Jakie obowiązki weryfikacyjne związane z organizowaniem przez pracodawców praktyk zawodowych wynikają z Ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (tzw. Ustawa Kamilka):
Od kilku lat obowiązuje w obrocie prawnym Ustawa Kamilka i jej art. 21 (w obecnym brzmieniu wszedł w życie 15 lutego 2024 roku), który nakazuje, aby przed nawiązaniem z osobą stosunku pracy lub przed dopuszczeniem osoby do innej działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem, świadczeniem porad psychologicznych, rozwojem duchowym, uprawianiem sportu lub realizacją innych zainteresowań przez małoletnich, lub z opieką nad nimi, pracodawca lub inny organizator takiej działalności oraz osoba, z którą ma być nawiązany stosunek pracy lub która ma być dopuszczona do takiej działalności, mają obowiązki określone w art. 21 ustawy. Obowiązki te sprowadzają się m. in. do weryfikacji w Rejestrze z dostępem ograniczonym lub w Rejestrze osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie w Rejestrze; jak również przedłożenie zaświadczenia z KRK potwierdzającego niekaralność w zakresie określonych w przepisie przestępstw.
Czy i jakie obowiązki weryfikacyjne związane z organizowaniem przez pracodawców praktyk zawodowych wynikają z innych przepisów:
Równolegle funkcjonuje w obrocie prawnym (i funkcjonowała jeszcze przed pojawieniem się dzisiejszego brzmienia art. 21 Ustawy Kamilka) ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe i jej art. 120, który dotyczy praktycznej nauki zawodu. Art. 120 ust. 3a ustawy zawiera tylko jeden wymóg w stosunku do osoby prowadzącej praktyczną naukę zawodu, a mianowicie musi być ona niekarana za przestępstwa wskazane w tym przepisie, a wykazanie spełnienia tego warunku odbywa się na podstawie oświadczenia osoby prowadzącej praktyczną naukę zawodu – a nie zaświadczenia z KRK.
Jaka jest wzajemna relacja Ustawy Kamilka i prawa oświatowego w zakresie obowiązków weryfikacyjnych związanych z organizowaniem przez pracodawców praktyk zawodowych:
Powyższe przepisy nie zawierają żadnych wzajemnych wyłączeń ich stosowania lub też wskazania w jakiej są do siebie relacji, mimo iż ich zakres w pewnej części się pokrywa, jako że praktyczna nauka zawodu to działalność związana z wychowaniem i edukacją dzieci co powoduje, iż wchodzimy tu w reżim Ustawy Kamilka. Oba akty prawne w inny sposób kreują obowiązki weryfikacyjne, dlatego też w praktyce pojawiły się wątpliwości interpretacyjne, w jaki sposób stosować te przepisy i jak postępować w praktyce. Pojawiły się co do zasady dwie teorie: jedna o kumulatywnym stosowaniu wymogów z obu ww. przepisów i druga sprowadzająca się do tego, że art. 120 ust. 3a Prawa oświatowego stanowi lex specialis w stosunku do art. 21 Ustawy Kamilka, co w praktyce sprowadzało się do tego, że opiekunowie praktyk realizowanych w ramach praktycznej nauki zawodu na podstawie Prawa oświatowego byliby weryfikowani tylko wg wymogów z art. 120 ust. 3a, a nie wg zasad wskazanych w art. 21.
Próby ustawowego uporządkowania wzajemnej relacji pomiędzy Ustawą Kamilka a prawem oświatowym w zakresie obowiązków weryfikacyjnych związanych z organizowaniem przez pracodawców praktyk zawodowych:
Ustawą z 5 sierpnia 2025 roku próbowano wprowadzić poprawki do art. 21 Ustawy Kamilka, które to zmiany miały m.in. rozstrzygać opisany powyżej spór interpretacyjny. Projekt zmian zakładał m. in., że do ustawy zostanie dodany przepis, zgodnie z którym zasad weryfikacji przewidzianych w tej ustawie nie stosuje się do osób prowadzących praktyczną naukę zawodu, o której mowa w art. 120 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, opiekunów stażu uczniowskiego, o których mowa w art. 121a ust. 21 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, oraz osób prowadzących praktykę absolwencką niepełnoletnich praktykantów, o których mowa w art. 5 ust. 4a ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz. U. z 2018 r. poz. 1244 oraz z 2025 r. poz. 620). Poprawki zostały uchwalone przez Sejm i Senat, ale Prezydent zawetował ustawę zmieniającą i finalnie powyższe zmiany nie weszły w życie. Prezydent argumentował to m. in. tym, że proponowane w nowelizacji uproszczenia administracyjne mogłyby doprowadzić do sytuacji osłabienia realnej ochrony najmłodszych. Jego zdaniem istniało ryzyko, że złagodzone kryteria weryfikacji umożliwiłyby osobom z przeszłością przestępczą łatwiejszy kontakt z małoletnimi. Takie obawy i negatywną opinię co do proponowanych zmian wyrażała również Rzecznik Praw Dziecka. Finalnie więc w ustawie nie znalazł się przepis wyłączający stosowanie Ustawy Kamilka w stosunku do praktycznej nauki zawodu realizowanej na podstawie prawa oświatowego. Na dzień dzisiejszy przepisy te funkcjonują równolegle i żaden z nich nie reguluje ich wzajemnej relacji.
W jaki sposób obecnie rozstrzygać wątpliwości dotyczące relacji pomiędzy art. 21 ustawy Kamilka i art. 120 prawa oświatowego i w konsekwencji w jaki sposób weryfikować m.in. opiekunów praktyk zawodowych:
Rozstrzygając powyższe wątpliwości interpretacyjne należy mieć na uwadze, że „Historia legislacyjna” nie przesądza automatycznie sensu normy, ale ma dużą wagę jako argument systemowy i funkcjonalny. Skoro przygotowano normę, która expressis verbis miała zwolnić pewną grupę opiekunów z reżimu Ustawy Kamilka, oznacza to co najmniej, że w ocenie projektodawcy samo istniejące art. 120 ust. 3a Prawa oświatowego nie zapewniało jednoznacznego, skutecznego wyłączenia obowiązku z art. 21 Ustawy Kamilka – inaczej nowy przepis byłby zbędny. Ustawodawca nie musiałby wprowadzać wyłączenia w projektowanym art. 21i, gdyby art. 120 ust. 3a już teraz należało rozumieć jako normę szczególną eliminującą weryfikację z Ustawy Kamilka w stosunku do praktycznej nauki zawodu. Z perspektywy obowiązującego prawa nie ma znaczenia, czy przyczyną weta były inne elementy ustawy, czy też zastrzeżenia dotyczyły również tego konkretnego wyłączenia. Liczy się to, że projektowane odstępstwo nie zostało promulgowane. Nie można zatem powołać się na przyszły art. 21i jako podstawę prawną, ani stosować go „przez analogię” czy jako wyrazu obowiązującego standardu. W ochronie małoletnich, gdzie ustawa ustanawia konkretne obowiązki weryfikacyjne, analogia prowadząca do ograniczenia obowiązku nie powinna być stosowana. Taki skutek wymagałby jasnego przepisu zmieniającego art. 21 albo ustanawiającego wobec niego wyjątek. Fakt, że przepisy, które miały wyłączać stosowanie Ustawy Kamilka nie zostały przyjęte, w naszej ocenie istotnie osłabia argumentację za „wyinterpretowaniem” takiego wyłączenia. Skoro ustawodawca uchwalił rozwiązanie, które wprost miało umożliwić zastąpienie zaświadczenia z KRK oświadczeniem o niekaralności dla osób prowadzących praktyczną naukę zawodu, lecz ustawa została zawetowana i nie weszła w życie, trudno bronić tezy, że identyczny skutek można osiągnąć zwykłą wykładnią systemową art. 120 ust. 3a Prawa oświatowego. W naszej ocenie, przepis art. 120 ust. 3a Prawa oświatowego, przewidujący obowiązek złożenia oświadczenia o niekaralności przez osobę prowadzącą praktyczną naukę zawodu, nie może więc być obecnie uznany za podstawę wyłączenia obowiązków wynikających z art. 21 Ustawy Kamilka. W praktyce oznacza to, że oba powyższe przepisy, w przypadku gdy praktyka organizowana jest w oparciu o przepisy prawa oświatowego należy stosować kumulatywnie i prowadzić łącznie weryfikacje, które są nimi przewidziane; w przypadku praktyk organizowanych poza zakresem ustawy prawo oświatowego zastosowanie znajdzie oczywiście wyłącznie art. 21 ustawy Kamilka.