Dyrektywa R2R – prawo do naprawy towaru

Szanowni Państwo,

w dniu 30 lipca 2024 roku została formalnie przyjęta i weszła w życie Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 z dnia 13 czerwca 2024 roku w sprawie wspólnych zasad promujących naprawę towarów oraz zmieniająca rozporządzenie (UE) 2017/2394 i dyrektywy (UE) 2019/771 i (UE) 2020/1828 (dalej „Dyrektywa R2R”). Zgodnie z przepisami Dyrektywy R2R Państwa członkowskie są zobowiązane dostosować obowiązujące w państwie członkowskim przepisy w terminie 24 miesięcy, tj. do dnia 31 lipca 2026 roku.

W Polsce aktualnie trwają prace legislacyjne nad ustawą o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw (nr UC154 w wykazie prac Rady Ministrów) w wersji z dnia 12 czerwca 2026 roku, przygotowaną przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, która wdroży Dyrektywę R2R (dalej „Projekt Ustawy wdrażający Dyrektywę”). Dla sprzedawców oznacza to nowe obowiązki informacyjne przy rozpatrywaniu reklamacji, wydłużenie okresu odpowiedzialności po naprawie oraz — w przypadku części przedsiębiorców — zupełnie nowy reżim obowiązkowych napraw realizowanych poza rękojmią.

Na czym polega Dyrektywa R2R?

Dyrektywa R2R przede wszystkim dotyczy naprawy usterek i wad, które nie są objęte przepisami o rękojmi lub w przypadku konsumentów niezgodności towaru z umową (np. naprawa wskutek złego użytkowania rzeczy czy też naprawa pogwarancyjna).

Główne jej postanowienia dotyczą tzw. obowiązku naprawy, który został omówiony w art. 5 Dyrektywy R2R oraz obowiązku informowania konsumenta o ciążącym na przedsiębiorcy obowiązku naprawy. Wprowadzane przepisy dotyczą tylko towarów, które zostały wymienione w załączniku nr II Dyrektywy R2R jednakże należy pamiętać, iż w praktyce ma być on uzupełniany.

Wprowadzenie Dyrektywy R2R przez Państwa członkowskie ma na celu skłonienie konsumentów do wybierania naprawy urządzeń zamiast ich wyrzucania i kupowania nowych.

Wprowadzane przepisy dotyczyć będą między innymi :

• naprawy w ramach odpowiedzialności za zgodność towaru z umową – dotyczy ona każdego, kto sprzedaje towary konsumentom, jest to naprawa w ramach tego, co potocznie jest nazywane jako rękojmia konsumencka;
• prawa do dokonania naprawy towarów ujętych w załączniku nr II Dyrektywy R2R poza odpowiedzialnością za zgodność z umową — jest to nowy obowiązek, który spoczywa na producencie, jednakże gdy nie ma on siedziby na terenie unii europejskiej obowiązek ten przechodzi na upoważnionego przedstawiciela, importera lub dystrybutora;
• umożliwienia konsumentom znalezienia podmiotów zajmujących się naprawą uszkodzonych towarów — zostanie wprowadzony europejski formularz informacji o naprawie, europejska platforma internetowa napraw oraz środki promocji naprawy.

Nowe obowiązki sprzedawcy przy reklamacji

Najważniejszym wprowadzanym obowiązkiem, który spoczywa na przedsiębiorcy zawierającym z konsumentami umowę zobowiązującą do przeniesienia własności towarów jest obowiązek informacyjny. Oznacza to, iż zanim przedsiębiorca podejmie działania zmierzające do doprowadzenia towaru do zgodności z umową, ma on obowiązek poinformowania konsumenta o:

• przysługującym mu prawie wyboru pomiędzy naprawą a wymianą,
• jednokrotnym przedłużeniu o 12 miesięcy okresu odpowiedzialności za brak zgodności towaru z umową, jeżeli konsument wybierze naprawę zamiast wymiany towaru na nowy.

Istotne jest to, że obowiązek informacyjny nie powstaje jeśli naprawa wymagałaby nadmiernych kosztów lub była całkowicie niemożliwa.

Jeśli konsument zdecyduje się na doprowadzenie towaru do zgodności z umową, poprzez jego naprawę, okres odpowiedzialności sprzedawcy zostanie przedłużony jednokrotnie o 12 miesięcy.

Przepisy również mają przewidywać możliwość wymiany towaru wadliwego na towar odnowiony. Spełnienie obowiązku wymiany towaru poprzez dostarczenie towaru, który został poddany odnowieniu jest możliwe wyłącznie za wyraźną zgodą konsumenta, zaś w razie sporu to na przedsiębiorcy będzie spoczywał obowiązek udowodnienia, że taka zgoda została udzielona.

Dyrektywa R2R — jakich towarów dotyczy

Zgodnie z przepisami Dyrektywa R2R wprowadza obowiązek naprawy towarów, w których wady ujawniły się już po okresie rękojmi, ale w okresie i zakresie wynikającym z unijnych wymogów dotyczących możliwości naprawy.

Towary, które obecnie zostały wymienione w załączniku nr II Dyrektywy R2R, czyli takie, dla których prawo Unii Europejskiej określiło już wymogi ekoprojektu (wymagania jakie muszą spełniać produkty zużywające energię, aby mogły być sprzedawane na rynku europejskim) co do możliwości naprawy to:

• pralki i pralko-suszarki dla gospodarstw domowych,
• zmywarki do naczyń dla gospodarstw domowych,
• urządzenia chłodnicze,
• wyświetlacze elektroniczne,
• odkurzacze,
• suszarki bębnowe dla gospodarstw domowych,
• telefony komórkowe, telefony bezprzewodowe i komputery typu slate (przenośne urządzenie łączące funkcje tabletu i laptopa, z ekranem dotykowym i opcjonalną klawiaturą),
• sprzęt do spawania,
• serwery i produkty do przechowywania danych,
• towary zawierające baterie do lekkich środków transportu (np. hulajnogi i rowery elektryczne),
• miejscowe ogrzewacze pomieszczeń do użytku domowego.

Uwaga – kluczowe zastrzeżenie

Do umów sprzedaży towarów, które zostały zawarte przed dniem 31 lipca 2026 roku stosuje się przepisy dotychczasowe a więc Dyrektywa R2R, jak i Polski Projekt Ustawy wdrażający Dyrektywę, nie mają do nich zastosowania.

Prawo do naprawy towarów zgodnie z Dyrektywą R2R — na kim spoczywa obowiązek

W pierwszej kolejności obowiązek naprawy obciąża producenta. W sytuacji gdy producent ma siedzibę poza Unią Europejską, obowiązek ten przechodzi kolejno na upoważnionego przedstawiciela, importera a następnie na dystrybutora. Bardzo istotne jest ustalenie, pozycji w łańcuchu dostaw, bowiem jeśli przedsiębiorca jest jedynie sprzedawcą detalicznym towaru producenta z Unii Europejskiej to obowiązek naprawy jego nie dotyczy. Natomiast jeśli po dokonaniu ustaleń wynika, iż:

• przedsiębiorca wprowadza towar pod własną marką (private label) — w takiej sytuacji uznawany jest za producenta,
• przedsiębiorca importuje towar spoza Unii Europejskiej — w takiej sytuacji uznawany jest za importera,
• przedsiębiorca jest dystrybutorem towaru producenta spoza Unii Europejskiej, który nie ma w Unii Europejskiej przedstawiciela ani importera — obowiązek naprawy może zostać przeniesiony na przedsiębiorcę,

i dotyczą takiego przedsiębiorcy określone w Dyrektywie R2R obowiązki spoczywające na producencie.

Europejski formularz informacji o naprawie

Dyrektywa R2R załącznikiem nr I wprowadza dla każdego podmiotu, który świadczy usługi naprawy „europejski formularz informacji o naprawie”, którym posługiwanie się jest dobrowolne, ale skutki jego stosowania są wiążące.

Najważniejsze zasady, które są związane z europejskim formularzem informacji o naprawie to:

• formularz przekazuje się na wniosek konsumenta, nieodpłatnie i na trwałym nośniku, przed zawarciem umowy o naprawę;
• formularz zawiera m.in. dane podmiotu, opis towaru i wady, sugerowany sposób, cenę lub sposób jej obliczenia i cenę maksymalną, czas naprawy, dostępność usług dodatkowych i towaru zamiennego, miejsce dostarczenia towaru oraz termin ważności, który nie może być krótszy niż 30 dni;
• przez okres minimum 30 dni nie można zmienić warunków, które zostały podane w formularzu; jeśli konsument zaakceptuje warunki w tym czasie, naprawę trzeba wykonać na warunkach w nim wskazanych;
• w sytuacji gdy do wyceny kosztów naprawy potrzebne jest przeprowadzenie usługi diagnostycznej, można zażądać od konsumenta pokrycia jej kosztów, jednakże należy konsumenta o nich poinformować z góry;
• prawidłowo wypełniony formularz zastępuje część przedkontraktowych obowiązków informacyjnych z ustawy o prawach konsumenta.

Egzekwowanie i kary

Dyrektywa R2R nakłada na państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia również przepisów, które będą dotyczyły kar mających zastosowanie w sytuacji naruszenia przepisów krajowych w zakresie art. 4, art. 5 i art. 6 Dyrektywy R2R. Polski Projekt Ustawy wdrażający Dyrektywę przewiduje następujące sankcje:

• naruszenie obowiązków napraw towarów z załącznika nr II Dyrektywy R2R i obowiązków informacyjnych określonych w Polskim Projekcie Ustawy wdrażającym Dyrektywę będzie skutkowało wydaniem decyzji o ukaraniu przez Wojewódzkiego inspektora Inspekcji Handlowej. Administracyjna kara pieniężna będzie mieściła się w wysokości 500 zł–20.000 zł, a w sytuacji dokonania ponownego naruszenia w ciągu 12 miesięcy w wysokości 1.500–40.000 zł;
• naruszenia dotyczące formularza i rażąco nieuczciwych warunków naprawy będzie skutkowało ukaraniem przez Sąd karą grzywny;
• naruszenie zbiorowych interesów konsumentów – będzie skutkowało ukaraniem przez UOKIK. Kara nakładana przez UOKIK na przedsiębiorcę będzie wynosiła do 10% obrotu zgodnie z zasadami ogólnymi z ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

Kontrola realizacji obowiązków dokonywania napraw ma zostać przejęta przez Inspekcję Handlową. Punkt kontaktowy obsługujący polską sekcję krajową europejskiej platformy internetowej napraw ma powstać przy Prezesie UOKiK. Istotne jest to, że Polska ma skorzystać z gotowej platformy unijnej zamiast budować własną.

Polski Projekt Ustawy wdrażający Dyrektywę – kto ma jakie obowiązki

Najważniejsze obowiązki, które przewiduje Polski Projekt Ustawy wdrażający Dyrektywę to nałożenie na:

• sprzedawcę – każdy przedsiębiorca sprzedający towary konsumentom – obowiązku:
• poinformowania konsumenta — przed doprowadzeniem do zgodności z umową — o prawie wyboru między naprawą a wymianą oraz o przedłużeniu odpowiedzialności o 12 miesięcy przy wyborze naprawy,
• stosowania przedłużenia okresu odpowiedzialności o 12 miesięcy po naprawie,
• uwzględnienia „możliwości naprawy” jako cechy zgodności,

podstawa prawna: art. 43b ust. 2, 43c ust. 4, 43d ust. 1a, 4a, 4b u.p.k.;

• producenta – a w przypadkach omówionych powyżej upoważnionego przedstawiciela, importera lub dystrybutora – obowiązku:
• naprawienia towaru ujętego w załączniku nr II Dyrektywy R2R na żądanie konsumenta poza rękojmią, o ile naprawa jest możliwa — nieodpłatnie albo w rozsądnej cenie i w rozsądnym czasie,
• udostępniania informacji o naprawie i orientacyjnej cenie,
• oferowania części i narzędzi w rozsądnych cenach,
• nie utrudniania naprawy,
• wykazania, że odmowa wynika z niemożliwości naprawy,

podstawa prawna: art. 43s–43w, 43u u.p.k.;

• podmiot zajmujący się naprawą, w tym również na sklepy, które oferują naprawę, jeśli korzysta on z europejskiego formularza informacji o naprawie obowiązku:
• przekazania europejskiego formularza informacji o naprawie nieodpłatnie na wniosek konsumenta, na trwałym nośniku,
• nie zmieniania warunków naprawy przez okres minimum 30 dni,
• wykonania naprawy na zaakceptowanych przez konsumenta warunkach,
• informowania konsumenta z góry o kosztach diagnostyki,
• nie pobierania od konsumenta opłaty za sam europejski formularz informacji o naprawie,

podstawa prawna: art. 43x u.p.k.; art. 139d k.w.

Polski Projekt Ustawy wdrażający Dyrektywę – kto ma jakie uprawnienia

Najważniejszymi uprawnieniami, które przewiduje Polski Projekt Ustawy wdrażający Dyrektywę nakłada na:

• Inspekcję Handlową uprawnienie do kontrolowania spełnienia przez przedsiębiorców  obowiązków w zakresie napraw i informacyjnym oraz uprawnienie w zakresie nakładania administracyjnych kar pieniężnych.

podstawa prawna: art. 43y u.p.k.; ustawa o Inspekcji Handlowej

• Prezesa UOKiK uprawnienie do:
• prowadzenia punktu kontaktowego platformy napraw;
• ścigania naruszeń zbiorowych interesów konsumentów;
• informowania o prawach konsumentów w zakresie naprawy towarów określonych w Dyrektywie R2R.

podstawa prawna: art. 31, 32b u.o.k.k.

Ważne daty

Kraje członkowskie Unii Europejskiej są zobowiązane do wdrożenia przepisów Dyrektywy R2R do dnia 31 lipca 2026 r. Jednakże z uwagi na nadal trwające prace nad projektem termin ten zostanie prawdopodobnie przekroczony.   Ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od jej ogłoszenia.   Komisja Europejska uruchomi europejską platformę internetową napraw do dnia 31 lipca 2027 roku.

Co warto rozważyć

• Zaktualizowanie procedury reklamacyjnej w zakresie komunikatów do konsumentów o nowym obowiązku informacyjnym dotyczącym wyboru naprawy zamiast wymiany towarów ujętych w załączniku nr II Dyrektywy R2R a także wydłużenia o 12 miesięcy odpowiedzialności po dokonanej naprawie.
• Przejrzenie regulaminów i ogólnych warunków umowy pod kątem konieczności ich zmian.
• Zweryfikowanie sprzedawanych towarów pod kątem towarów ujętych w załączniku nr II Dyrektywy R2R.
• Dokonanie ustaleń, swojej pozycji w łańcuchu dostaw, czy w ujęciu do konkretnego towaru występuje zobowiązanie do napraw poza rękojmią.

Jeśli chcieliby Państwo przeanalizować swoją pozycję w łańcuchu dostaw w odniesieniu do Dyrektywy R2R oraz nałożonych na Państwa ewentualnych obowiązków, zapraszamy do kontaktu.

Źródło: DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2024/1799 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie wspólnych zasad promujących naprawę towarów oraz zmiany rozporządzenia (UE) 2017/2394 oraz dyrektyw (UE) 2019/771 i (UE) 2020/1828 oraz  https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-prawach-konsumenta-oraz-niektorych-innych-ustaw6